آرتریت حاد

1)    ورم حاد مفصلی چیست و چه علایم و نشانه هایی دارد؟

همانطور که میدانیم مفصل در محل اتصال دو یا چند استخوان به یکدیگر وجود دارد و میتواند باعث ایجاد قابلیت حرکت استخوانها نسبت به یکدیگر شود. در دو طرف مفصل در محل انتهای دو استخوان لایه ای بنام غضروف مفصلی قرار ....


 

آرتریت حاد

1)    ورم حاد مفصلی چیست و چه علایم و نشانه هایی دارد؟

همانطور که میدانیم مفصل در محل اتصال دو یا چند استخوان به یکدیگر وجود دارد و میتواند باعث ایجاد قابلیت حرکت استخوانها نسبت به یکدیگر شود. در دو طرف مفصل در محل انتهای دو استخوان لایه ای بنام غضروف مفصلی قرار دارد و سبب حرکت با اصطکاک کم حین حرکات مفصلی میشود.غلافی بنام کپسول مفصلی دور مفصل و مایع آنرا میپوشاند که با لایه ای موسوم به غشای سینویال پوشانده میشود که خود مایع درون مفصل را نیز ترشح میکند. التهاب سینویوم درون مفصل بعلل مختلف سبب تورم مفصلی میگردد. ورم مفصلی نتیجه فعل و انفعالات مختلفیست که در درون مفصل اتفاق میفتد و سبب ایجاد علایم و نشانه هایی در مشاهده،لمس، و معاینه مفصل مبتلا میگردد. مفصلی که بطور ناگهانی دچار التهاب گردیده است، بارزترین نشانه آن وجود تورم در مفصل است یعنی مفصل بدلیل وجود مایع در آن یا پیرامون آن بصورت متورم و برجسته و بزرگتر از معمول خود را نشان میدهد و یا اینکه حین حرکت یا لمس آن بیمار درد احساس میکند و یا محدوده حرکتی آن مفصل محدود میشود و کودک مفصل را در وضعیتی قرار میدهد که باعث کاهش درد وی گردد. گرمی و قرمزی پوست روی مفصل نیز از نشانه های ورم حاد مفصلیست.

 

2)    علل ایجاد کننده ورم مفصلی حاد چیست؟

ورم مفصلی که کمتر از سه هفته بطول انجامد ورم مفصلی حاد گفته میشود. بطور کلی ورم حاد مفصلی در کودکان میتواند به علل مختلفی ایجاد گردد که میتوان از آن میان به علل ذیل اشاره نمود:

الف) بیماریهای عفونی مثل ورم چرکی مفصل (آرتریت سپتیک)، عفونت استخوانی( استئومیلیت)، عفونتهای ویروسی، عفونتهای قارچی، عفونتهای مایکوباکتریایی، عفونت لایه داخلی قلب( اندوکاردیت)، و سیفلیس

ب) ورم مفصلی واکنشی شامل تب حاد روماتیسمی، آرتریت واکنشی بدنبال عفونت استرپتوکوکی، سینویت گذرای مفصل لگن، آرتریت واکنشی، بیماری سرم، بدنبال واکسن

ج) ضربه ها چه بصورت مستقیم و چه بصورت ضربه های مکرر و خفیف در فرد دارای نرمی مفصل

د)  مشکلات خونی نظیر لوسمی، هموگلوبینوپاتیها نظیر کم خونی داسی شکل و اختلالات خونریزی دهنده نظیر هموفیلی

ه) اختلالات متابولیک، ارثی و غدد درون ریز نظیر نقرس، نقرس کاذب، کمبود ویتامین سی، ریکتز و تب مدیترانه ای خانوادگی

و) تومورها نظیر تومورهای استخوانی، لنفوم، نوروبلاستوم

ز) سندرمهای درد نظیر شروع فیبرومیالژی

ح) بیماریهای التهابی و روماتولوژیک نظیر لوپوس اریتماتوی سیستمیک، درماتومیوزیت جوانان، اسکلرودرمی سیستمیک، سندرم شوگرن، بیماری بهجت، سارکوئیدوز، بیماری التهابی روده ها (IBD) ، واسکولیتها مانند بیماری هنوخ ، بیماری کاواساکی

3) برخی از بیماریهای ذکر شده در علل فوق الذکر را شرح دهید.

در اینجا در مورد برخی از علل ورم حاد مفصلی فقط به اختصار میپردازم و  توضیح بیشتر و کاملتر درباره هریک نیازمند فرصت و مجال دیگری میباشد:

بیمار دچار ورم حاد چرکی مفصل، معمولا حال عمومی خوبی ندارد، بسیاری اوقات تب دارد و در صورت درگیری مفصل اندام تحتانی و یا لگن ممکن است تحمل وزن نداشته باشد، مفصل داغ قرمز و دردناک بوده و در آزمایشات خون رد پای التهاب شدید دیده میشود و ممکن است کشت خون و یا مایع مفصل از نظر عامل عفونی مثبت باشد و یا در رنگ آمیزی نمونه مایع مفصل و یا خون، عامل میکروبی دیده شود.

بسیاری از عفونتهای ویروسی نظیر سرخجه، ویروس هپاتیت B، HIV، اوریون، ویروس تب خال، آبله مرغان، پاروویروس B19، ابشتاین بار ویروس و آلفا ویروسها میتوانند یک ورم مفصلی حاد و گذرا ایجاد کنند . سابقه اخیر علایم عفونی و در ضمن وجود علایم دیگر بیماری ویروسی نظیر بثورات پوستی خاص آن بیماری میتواند در تشخیص کمک کننده باشد.

تب حاد روماتیسمی  حدود دو تا چهار هفته بعد از یک گلودرد چرکی استرپتوکوکی ، میتواند بصورت ورمهای حاد و بسیار دردناک چرخشی و مهاجر در چندین مفصل بدن بهمراه تب، ورم لایه های قلب، حرکات غیر ارادی در اندامها و گاهی بهمراه بثورات پوستی مشخصه بیماری باشد.

در ورم حاد مفصلی واکنشی، یک تا چهار هفته بعد از یک عفونت اسهالی و یا یک عفونت ادراری تناسلی ورم مفصلی دردناک در تعدادی از مفاصل بدن اتفاق میفتد.

در بیماری سرم فرد معمولا یک تا سه هفته پس از مصرف یک دارو واکنش افزایش حساسیتی نسبت به آن ماده بصورت علایم عمومی نظیر تب، ورم مفاصل، بثورات پوستی غالبا به شکل کهیر، و نشانه های التهاب در آزمایش خون را نشان میدهد.

در سینویت گذرا که معمولا بدنبال یک عفونت دستگاه تنفس فوقانی در پسران 3 تا 10 ساله اتفاق میفتد دردی ناگهانی یا تدریجی معمولا بطور یکطرفه در مفصل لگن، ران یا زانوها اتفاق میفتد و حدود شش روز طول میکشد و در بررسیهای آزمایشگاهی معمولا واکنشگرهای فاز حاد التهابی طبیعی یا نزدیک طبیعی میباشد.

حدود 20 تا 25 درصد لوسمی ها یا سرطانهای بدخیم خون، با تابلوی ورم مفصلی یا درد عضلانی استخوانی مراجعه میکنند و حدود نیمی از آنها در سیر بیماری خود این علایم را نهایتا از خود بروز میدهند. وجود علایم سرشتی و عمومی نظیر کاهش وزن و اشتها، تب، دردهای یکطرفه، دردهای افزایش یابنده، درد در لمس استخوان، دردی که نامتناسب با سایر معاینات باشد، دردی که کودک را از خواب بیدارکند،بزرگی کبد ویا طحال و  یا بزرگی غدد لنفاوی و نشانه هایی  در آزمایشات و عکسهای گرفته شده شواهدی را بدست پزشک میدهد.

در بیماری کاواساکی کودکی زیر پنج سال بدنبال چند روز تب علایم و نشانه هایی نظیر قرمزی چشم، بزرگی بدون درد غدد لنفاوی یکطرفه گردنی، ورم و قرمزی دست وپا، قرمزی و ترک خوردن لبها و زبان توت فرنگی، بثورات پوستی مختلف، و ورم مفصلی در غیاب علل دیگر ایجاد میشود.

در بیماری هنوخ کودک علاوه بر ورم اطراف مفاصل دچار بثوراتی شبیه خونمردگیهای ریز و برجسته در پوست خصوصا اندام تحتانی و باسنها بصورت گروهی و قرینه میگردد. درد شکمی و علایم گوارشی هم ممکن است موجود باشد.

لوپوس اریتماتوی سیستمیک بیماری چند سیستمی است که در جریان آن ورم بیش از یک مفصل بصورت بسیار دردناک و غیر تخریبی اتفاق میفتد.

در درماتومیوزیت جوانان علاوه بر علایم پوستی مشخصه بیماری، ضعف عضلات نزدیک به بدن وجود دارد و ورم مفصلی آن معمولا غیر تخریبی و گذراست.

 

4) ورم حاد مفصلی چه سیری دارد و آیا در صورت عدم درمان ایجاد عارضه میکند؟ در صورت ایجاد عارضه چه مشکلاتی را میتواند برای کودک ایجاد کند؟

همانطور که ذکر شد ورم مفصلی میتواند بخودی خود یک بیماری مجرد باشد و یا نشانه ای از یک بیماری باشد. بسته به علت ایجاد کننده ورم حاد مفصلی سیر و عوارض آن متفاوت است. یک ورم چرکی مفصل در لگن در صورت عدم شروع درمان طی 6 تا 24 ساعت میتواند منجر به تخریب مفصل لگن و ایجاد مشکلات ماندگار در آن شود در حالیکه یک سینویت گذرای این مفصل بغیر از درد و لنگش مشکل دیگری ندارد و خود بخود برطرف میگردد. تب حاد روماتیسمی و بیماری کاواساکی میتوانند در صورت عدم درمان به هنگام ، آسیبهای ماندگار در دریچه های قلبی و یا عروق خونرسان قلبی ایجاد کنند و یک عمر فرد را دچار عوارض زودرس و یا دیرهنگام خود کنند. درمان استئومیلیت یا همان عفونت استخوان هم با آنتی بیوتیکهای موثر و به مدت طولانیست در غیر اینصورت میتواند باعث تغییر شکل استخوان، مفصل، و یا ایجاد تفاوت طول اندامها، مشکلات راه رفتن، اختلالات رشد و حتی افزایش استعداد به سرطان گردد.عفونتهای ویروسی با وجود اینکه برخی اوقات پر سر وصدا هستند ولی اغلب خودمحدود شونده هستند. عفونتهای قارچی معمولا در افرادی که در مناطق خاصی زندگی میکنند و یا در افراد دچار نقص سیستم ایمنی اتفاق میفتد. سل و تب مالت با وجود آنکه با ایجاد ورم مزمن مفاصل همراه هستند ولی میتوانند گاهی از علل ایجاد ورم حاد مفصلی باشند و درمان بیماری عفونی مربوطه با چندین آنتی بیوتیک مناسب باید انجام گردد. ورمهای مفصلی بدنبال واکسیناسیون ویا سینویت گذرا و یا بیماری سرم اکثرا گذرا میباشند ولی گاهی نیازمند درمان علامتی و یا کنترل درد والتهاب با دارو میباشند. تزریق فاکتورهای انعقادی بموقع و پرهیز از ضربه و استفاده از آتلها و اسپلینتهای مناسب و گاهی اوقات مصرف موضعی و داخل مفصلی برخی داروها از درمانهای ورم مفصلی در هموفیلیست. درمان بیماریهای زمینه ای نظیر لوسمی حاد لنفوسیتیک، لنفوم، نوروبلاستوم و تومورهای استخوانی توسط همکاران انکولوژیست انجام میگردد. در التهاب مفاصل محیطی در بیماریهای التهابی روده درمان اصلی کنترل بیماری روده ای میباشد و با کنترل آن ورم مفصلی نیز فروکش میکند. در کاواساکی و تب حاد روماتیسمی جهت درمان ورم مفصلی ممکن است از اسپیرین کمک گرفته شود. در بیماریهای روماتیسمی در بسیاری موارد ورم مفصلی سیر تخریبی دارد و روماتولوژیست کودکان توجه ویژه ای به درمان ورم مفصلی میکند وگرنه میتواند منجر به ایجاد مشکلاتی در غضروف مفصلی گردد و تغییر شکل مفصلی، جمود مفصلی و کاهش دامنه حرکتی مفصل، اختلال رشد اندام و کاهش رشد فرد، لنگش و مشکلات عملکرد تحصیلی وکارکردی در فرد گردد وحتی گاهی منجر به زمینگیر شدن فرد و تبعات بعدی کارکردی، تحصیلی، شغلی و شخصیتی و روحی گردد.

5)چه درمانهایی برای ورم مفصلی بکار میرود؟ چه داروهایی استفاده میشود؟

همانطور که ذکر شد داروهای مورد استفاده، بستگی به نوع بیماری متفاوت است و طیف وسیعی از درمانهای غیر دارویی، نظیر استراحت، ایجاد کشش، گرم کردن و سرد کردن، درمانهای فیزیکی و آبدرمانی تا مصرف داروهای مختلف برای درمان بیماری زمینه ای نظیر آنتی بیوتیکها و یا استفاده از  مسکنها ، آسپیرین، داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی، کورتیکواستروئیدها و غیره را شامل میگردد.

6)    داروهای مورد استفاده چه عوارضی ممکن است بدنبال داشته باشند؟

طبیعیست که عوارض احتمالی بستگی به نوع داروی مورد استفاده دارد. بطور اکید توصیه میگردد که از خود درمانی در برخورد با ورم حاد مفصلی به شدت پرهیز گردد چرا که ورم مفصلی میتواند در زمینه علل خیلی ساده تا علل ناگواری تا سرطان و چرک مفصلی ایجاد گردد و سهل انگاری در مراجعه به روماتولوژیست کودکان و یا خود درمانی ممکن است عوارض غیر قابل جبران و یا تهدید کننده زندگی داشته باشد.